Groningse scholen: van innovatie naar nieuwe standaard

12 juni 2017

BuildinG, hét kennis- en innovatiecentrum voor toekomstbestendig bouwen in Groningen, organiseerde op 17 mei 2017 de Kennisbijeenkomst ‘Versnellen met kwaliteit’. Ruim 50 deelnemers, voornamelijk architecten en gemeenten, deelden kennis over het aardbevingsbestendig (ver)bouwen van scholen. Directeur Rolf Koops (Building): “Het is belangrijk om vanaf het prilste ontwerp van een nieuw schoolgebouw ook rekening te houden met de belangrijkste principes van aardbevingsbestendig bouwen. Door onze kennis te bundelen kunnen we de ambitieuze doelstellingen in het scholenprogramma waarmaken”.

Alex Visser (Weusthuis en partners) voert namens Nationaal Coordinator Groningen regie op het proces. Scholen hebben prioriteit in het Meerjarenprogramma van de NCG, vanwege de functionaliteit van het gebouw (een plek waar veel jonge mensen samen komen) èn vanwege de gebouwkenmerken (de combinatie van baksteen en grote raamvlakken is kwetsbaar in een seismisch gebied). Visser: “We zoeken naar kansen om met de bouwkundige versterking het onderwijs ook een beweging te laten maken”. 

Omvangrijke versterkingsopgave
Per gemeente is een programmaplan opgesteld voor een toekomstbestendig scholenaanbod met hoge onderwijs- en gebouwkwaliteit. In totaal gaan we 41 scholen bouwkundig versterken. Daarnaast komen er 29 nieuwe schoolgebouwen en worden 60 gebouwen uit de onderwijsfunctie onttrokken. Tijdens de verbouwing moeten de kinderen gewoon naar school: er is ook tijdelijke huisvesting nodig. Per gemeente bekijken we hoe we dit op kunnen lossen, zodat kinderen zo weinig mogelijk hinder ondervinden en binnen 5 jaar allemaal naar een (ver)nieuw(d)e, toekomstbestendige school kunnen. 

Licht en robuust ontwerpen, met regelmaat
Rode draad in de kennisbijeenkomst zijn drie ontwerpprincipes bij bouwen in seismisch gebied: 

1. Reduceer de massa: door de massa van een gebouw te verlagen, neemt de belasting door een aardbeving af. 

2. Stabiliteit van het gebouw in twee richtingen borgen met een regelmatige plattegrond, (horizontale weerstand in twee richtingen). Symmetrie zorgt ervoor dat krachten die op het gebouw komen bij een aardbeving regelmatiger worden verdeeld. Dit geldt ook voor regelmatigheid in de hoogte. 

3. Robuust: sterk genoeg, maar minder ‘stijf’, zodat het gebouw flexibel kan reageren op een aardbeving. Een ‘stijf’ gebouw trekt meer belasting naar zich toe . 

Binnen deze principes is de uitdaging voor architecten en seismisch constructeurs een functioneel en flexibel gebouw te ontwerpen met een eigen identiteit, dat ook comfortabel, duurzaam en energieneutraal is, een korte bouwtijd kent met weinig overlast tijdens de bouw. Binnen het programma van eisen, dat wordt opgesteld in nauwe samenspraak met gemeente en schoolbestuur, kan ook tot de conclusie worden gekomen dat nieuwbouw een betere optie is dan bouwkundig versterken van een bestaand gebouw. 

Seismisch constructeur
De ontwerpprincipes voor bouwen in seismisch gebied kunnen leiden tot een keuze voor lichte houtskelet- of staalconstructies. Bouwen in beton is goed mogelijk zolang goede zorg wordt besteed aan de detaillering van de wapening. We zijn in Groningen gewend met baksteen te bouwen, maar ongewapend metselwerk kan de opgelegde verplaatsingen van een aardbeving niet of nauwelijks opnemen. Ook bij het ontwerp van de fundering moet speciale aandacht worden geschonken aan voldoende samenhang en specifiek aan de paalwapening. De keuze van de fundering hangt af van verschillende factoren, waaronder de samenstelling van de grond. Bij de zogenoemde base-isolation- techniek komt het gebouw op dempers of glijschalen te staan, waardoor trillingen vanuit de ondergrond het gebouw beperkt belasten. De deskundigen zijn het erover eens dat het verstandig is in het gebied van het Groninger gasveld vanaf dag 1 een seismisch constructeur te betrekken bij het ontwerpproces van een nieuwe school. 

Nieuwe standaard
En zo zie je in de diverse innovatieve Groningse school-concepten die recent zijn ontwikkeld een zekere standaardisatie ontstaan. De nieuwe scholen zijn flexibel indeelbaar en bieden dikwijls onderdak aan verschillende functies wat de bezettingsgraad verhoog. Door hoge mate van prefabricatie kunnen de scholen vaak snel gebouwd worden. Tenslotte zijn de scholen duurzaam, fris en comfortabel.
 

Achtergrondinformatie

Het Groningse scholenprogramma: 
· 101 schoolgebouwen in het gebied van het Groninger gasveld, daarvan worden 41 bouwkundig versterkt om ze beter bestand te maken tegen aardbevingen en 60 gebouwen uit de onderwijsfunctie onttrokken; 
· er komen 29 nieuwe schoolgebouwen;
· doel: een veilig, toekomstbestendig en duurzaam onderwijsaanbod realiseren, waarbij rekening wordt gehouden met de gevolgen van krimp (leerlingendaling), het onderwijsaanbod in de regio en een bijpassend flexibel en eigentijds huisvestingsconcept. 

Wie zijn er betrokken? 
· Het programma is in 2015 gestart onder regie van NAM. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) heeft inmiddels de regie op het scholenprogramma over genomen;
· Centrum Veilig Wonen (CVW) is de uitvoeringsorganisatie voor het bouwkundig versterken van de scholen; 
· 9 gemeenten, 17 schoolbesturen; de gemeente stelt het huisvestingsplan scholenprogramma op en is eindverantwoordelijk, samen met schoolbesturen. Zij werken samen met CVW en NCG in gemeentelijke projectgroepen;
· Kennisplatform Scholenprogramma, Kennisplatform Kindcentra Noord-Groningen; 
· BuildinG, hét kennis- en innovatiecentrum voor toekomstbestendig bouwen in Groningen. Ondernemers, onderzoekers en overheden testen en ontwikkelen samen nieuwe producten die in Noord-Groningen en daarbuiten gebruikt kunnen worden: aardbevingsbestendig. 

  • Delen: